احکام، آداب وحکمت مشروعیت عقیقه نوزادان

Safiullah Mohammadi Uncategorized

حکام، آداب وحکمت مشروعیت عقیقه نوزادان
فضل الله ممتاز
———–
این مسأله شرعی است که تعداد کثیری از علاقمندان مسائل دینی وشرعی اعم از برادران وخواهران در مورد آن سوالاتی داشتند که باید روی آن بحث تفصیلی داشته باشیم واز اهمیت این عبادت مالی حرف بزنیم تا اینکه هموطنان عزیز ما در مورد آن آگاهی کامل داشته باشند.
عقیقه ذبیحه ای است که بخاطر شکر گزاری الله متعال با آمدن طفل نوزاد در دنیا ذبح میشود.
این عبادت وبجا آوری شکرانه الله متعال یعنی عقیقه سنت رسول الله صلى الله علیه وسلم است البته واجب وفرض نیست.
در اصل عقیقه در روز هفتم بعد از ولادت طفل انجام داده می شود..واگر کمی به تأخیر بیفتد باکی ندارد.
برای پسر دو گوسفند وبرای دختر یک گوسفند سنت است.
کسانی که در طفولیت ودر روز هفتم بعد از ولادت سنت عقیقه را بجا آورده نتوانسته اند نظر به عذر نفهمیدن ویا شرائط اقتصادی وغیره می توانند در جوانی وبرزگ سالی وحالا عقیقه کنند برای خود وأولادهای خود…واجر وثواب بجا آوردن این سنت برای شان نوشته می شود. .از پسر دو گوسفند وبرای دختر یک گوسفند عقیقه می شود.
می شود که گوسفند عقیقه را برای نهاد های خیریه ویا مدارس داد تا آنها عقیقه را ترتیب دهند .
کسانی که در خارج کشور زندگی می کنند می توانند اشخاص وافراد ویا نهاد های خیری را را توکیل کنند وپول ومصرف عقیقه را برای شان روان کنند که آنها این سنت را بجا بیاورند.
گوشت عقیقه را می توانند خام توزیع کنند ونیز می توانند که مهمانی ترتیب دهند ودوستان را دعوت کنند.
عقیقه سنت ومستحب است اگر کسی نتوانسته که این سنت را بجا بیاورد قصدا ویا عمدا گنهگار نشده تنها از ثواب وفضیلت این سنت مهم بی بهره ومحروم شده زیرا که عقیقه برحسب فرموده فقهای اسلام سنت مؤکد است که امر به آن و تأکید بر آن در احادیث بسیاری آمده واز جمله:
از سمرهبن جندب رضی الله عنه در حدیث صحیح روایت شده که رسول الله صلى الله علیه وسلم فرمود: ” کل غلام موتهن بحقیقته، تذبح عنه یوم سابعه، و لیسمّی”
هر کودک در گرو عقیقه خود است که در روز هفتمش بخاطر شکرانه بدنیا آمدنش ذبح میشود و نامگذاری میگردد».
امام ترمذی رحمه الله فرموده است: ” عمل بر این حدیث در نزد علما به گونه ای است که مستحب می ‏پندارند در روز هفتم ولادت، از جای او ذبح شود و اگر در روز هفتم میسر نشد در روز چهاردهم و هرگاه ممکن نشد در روز بیست و یکم از جایش عقیقه صورت گیرد و گفته اند که در عقیقه هر گوسفندی کفایت نمی کند مگر آنچه در قربانی کردن بسنده باشد”.
امام احمد بن حنبل رحمه الله در بیان اهمیت عقیقه فرموده است : “عقیقه سنت رسول الله صلى الله علیه وسلم است و ایشان از جای حسن و حسین عقیقه نموده اند و صحابه نیز چنین کردهاند”.
و فرموده آن حضرت صلى الله علیه وسلم : “مرتهن بعقیقته”؛ معنایش این است که شفاعت او برای مادرش هرگاه در کودکی مرد، در گرو عقیقه از جای اوست و اگر از جای او عقیقه ای نکرده باشند، برای پدر و مادر شفاعت نمی کند”.
ابن حجر عسقلانی شارح بخاری نوشته است: ” خطابی میگوید: مردم در این مورد اختلاف نموده اند و نیکوترین مطلبی که در این باره گفته شده چیزی است که امام احمد بدان نظر داده که گفته: این در شفاعت است. هدفش این است که هرگاه از جای او عقیقه نشود و در کودکی بمیرد، در مورد پدر و مادرش شفاعت نمییابد” .
معنایش این است که عقیقه لازمه آن است که ناگزیر باید انجام شود. از اینرو، نوزاد را در وجوب عقیقه و جدا نبودن آن از او به مال گروشده ای تشبیه نموده که در دست گروگیرنده است. که این خود گفته آنانی را که به وجوب آن حکم کرده‏اند، تقویت میکند.
عطاء خراسانی رحمه الله نیز فرموده احمد بن حنبل را تأیید نموده و بیهقی آن را به اسناد خویش از او روایت کرده است.
از أم المؤمنین عائشه رضی الله عنها روایت شده که گفت: رسول الله صلى الله علیه وسلم فرمود: “عن الغلام شاتان مکافئتان، و عن الجاریه شاه”
از عوض نوزاد پسر دو گوسفند همسان و از عوض دختر یک گوسفند ذبح می‏شود.
در روایت دیگری آمده: “أمرنا رسول الله صلى الله علیه وسلم أن نعق عن الجاریه شاه، و عن الغلام شاتین”
رسول الله صلى الله علیه وسلم به ما دستور داد که از عوض نوزاد دختر یک گوسفندی و از عوض نوزاد پسر دو گوسفند عقیقه نماییم.
این خود دلالت بر این می کند که حق فرزند بر پدرش این است که از جای او عقیقه کند و هرگاه خود چیزی نداشت قرض نموده از عوض او عقیقه نماید مشروط برآنکه مطمئن باشد که ادای دین را کرده میتواند؛ زیرا این کار نیکو و پسندیده است.
امام احمد رحمه الله نوشته است: هرگاه نزد او چیزی نبود که عقیقه کند و قرض گرفت، امیدوارم الله متعال برایش عوض آن را بدهد؛ زیرا او سنتی را زنده داشته است.
صالح پسرش برایش گفت: برای مرد فرزندی زاده میشود و چیزی ندارد که از جای او عقیقه کند. کدام را دوست تر میداری که قرض گیرد و از جایش عقیقه نماید یا آنکه این عقیقه را به تأخیر بیندازد تا خود توانگر شود؟ گفت: سخت ترین آنچه در مورد عقیقه شنیده ایم، حدیث حسن از سمره رضی الله عنه است که پیامبر صلى الله علیه وسلم فرمود: ” کل غلام رهینه بعقیقته” و همانا امیدوارم هرگاه قرض گرفت که او تعالى بزودی برایش عوضی دهد؛ زیرا او سنتی از سنتهای رسول الله صلى الله علیه وسلم را زنده داشته و از چیزی که از او روایت شده، پیروی کرده است.
فقیه حنبلی شیخ الاسلام ابن تیمیه رحمه الله می نویسد: محل انجام آن این است که شخص خود قدرت این کار را داشته باشد ورنه قرض نگیرد؛ زیرا در این صورت به خود و کسی که از او قرض خواسته زیان رسانیده است.
حکمت مشروعیت عقیقه:
عقیقه به دلیل حکمت های بسیاری مشروع گردیده و از آن جمله:
شکرگزاری دربرابر الله متعال برای نعمت فرزند.
پخش ونشر کردن نسب فرزند و گواه گرفتن مردم بر او تا در مورد او چیزی ناپسندیده و ناروا گفته نشود.
اقتدا و پیروی به ابراهیم خلیل علیه السلام؛ هنگامی که قوچی را که خداوند دربرابر فدیه فرزندش اسماعیل علیه السلام قرارداد، ذبح نمود و این خود سنتی شد در فرزندانش که پس از آن می آیند که هرکدام در هنگام ولادت فرزندش گوسفندی را ذبح نماید و در خیالش چنین پندارد که چنان ابراهیم خلیل علیه السلام فرزندش را در راه الله متعال بذل و بخشش نموده است.
که در این کار مفاهیم احسان و اطاعت کامل در وجود انسان تحریک میشود.
ابن القیم رحمه الله در این مورد نوشته است: ” و بعید نداند که شاید این کار سبب حفظ او از شیطان پس از ولادتش گردد و چنانکه درهنگام آمیزش و نهادن او در رحم، نام الله متعال را یاد آور شده بود تا او را از زیان و ضرر شیطان حفظ فرماید.
از اینرو، اندک اند آنانی که پدر و مادرشان عقیقه از عوض شان را فروگذاشته اند، مگر آنکه در دام شیطان و وسوسه و گمراهی او قرار دارند؛ که اسرار و رمز و رازهای شریعت بزرگتر از این میباشد.